Kıbrıs’ta, 15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askeri cunta ile EOKA-B tarafından gerçekleştirilen ve adanın Yunanistan’a bağlanmasını (Enosis) hedefleyen darbenin üzerinden 52 yıl geçti. Anayasal düzeni ortadan kaldıran darbe, beş gün sonra Türkiye’nin gerçekleştirdiği 20 Temmuz Barış Harekâtı’nın da önünü açtı.
15 Temmuz 1974’te Yunan cuntasının desteklediği EOKA-B mensupları, dönemin Kıbrıs Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios’a karşı darbe düzenledi. Başkanlık Sarayı’nın hedef alındığı saldırıda Makarios’un öldüğü açıklansa da, Makarios saldırıdan kurtularak önce Baf’a, ardından İngiliz üsleri üzerinden Malta ve İngiltere’ye geçti. Darbenin ardından EOKA-B’nin desteklediği Nikos Sampson cumhurbaşkanı ilan edildi.
Darbe sürecinde Makarios yanlısı çok sayıda Rum ve Yunan hayatını kaybederken, binlerce kişi de tutuklandı. Makarios ise 19 Temmuz 1974’te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde yaptığı konuşmada, Yunanistan’ın Enosis hedefini ve Kıbrıslı Türklerin karşı karşıya olduğu tehlikeyi uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı.
Yaşanan gelişmeler üzerine dönemin Kıbrıs Türk Lideri Rauf Raif Denktaş, Kıbrıslı Türklere sükûnet çağrısında bulunurken, Türkiye’ye garantörlük haklarını kullanarak müdahalede bulunması yönünde çağrı yaptı. Türkiye, İngiltere ile ortak müdahale girişimlerinden sonuç alınamaması üzerine 20 Temmuz 1974 sabahı Barış Harekâtı’nı başlattı.
22 Temmuz’da ateşkes ilan edilirken, Nikos Sampson görevini Glafkos Klerides’e devretti. Kıbrıs’taki gelişmeler, Yunanistan’da da yedi yıllık askeri cunta yönetiminin sona ermesine neden oldu. Konstantin Karamanlis liderliğinde ulusal birlik hükümeti kuruldu.
Yaklaşık beş ay sonra, 7 Aralık 1974’te Kıbrıs’a dönen Makarios, 3 Ağustos 1977’deki ölümüne kadar cumhurbaşkanlığı görevini sürdürdü.